Wiki · tranhbien.com
Cẩm nang tranh biện và tư duy phản biện: từng loại ngụy biện đánh lạc hướng và đánh tráo, thiên kiến khi tranh luận, soi ngôn từ trong tin và quảng cáo, xây luận điểm – dẫn chứng, phản bác và chất vấn, vai từng người trên sàn tranh biện, tranh luận văn minh, lịch sử tu từ học và huấn luyện đội tranh biện.
Mở app Tranh BiệnKhán phòng đang nghe — vạch trần ngụy biện, giành dư luận›
Ngụy biện đánh lạc hướng
Cá trích đỏ là ngụy biện đưa vào một chuyện không trả lời câu hỏi đang bàn để mọi người rẽ sang hướng khác. Cách nhận ra, phân biệt và kéo cuộc nói chuyện về.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Tu quoque là ngụy biện gạt lời phê bình vì người nói cũng mắc lỗi đó. Khi nào chỉ ra "anh cũng thế" là đòi công bằng chính đáng, khi nào là né tránh nội dung.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Whataboutism là đáp lời chỉ trích bằng "thế còn chuyện kia?", đem lỗi khác ra so bì để né. Phân biệt với so sánh tiêu chuẩn chính đáng và cách kéo về chủ đề.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Đầu độc giếng là ngụy biện bôi đen một người, hoặc bất kỳ ai sắp phản đối, trước khi họ kịp nói. Hai dạng thường gặp, ranh giới với công khai lợi ích và cách đá
Ngụy biện đánh lạc hướng
Ngụy biện nguồn gốc là đánh giá một ý tưởng chỉ theo nơi nó sinh ra thay vì nội dung. Khi nào nguồn gốc là bằng chứng thật, hàng rào Chesterton và ngụy biện từ
Ngụy biện đánh lạc hướng
Dựa vào lòng thương là dùng sự thương cảm thay cho lý lẽ để người nghe chấp nhận một kết luận. Phân biệt câu hỏi "có đúng không" với "có nên giúp không" và cách
Ngụy biện đánh lạc hướng
Dựa vào nỗi sợ là vẽ ra hậu quả đáng sợ thay vì chứng minh nó có khả năng xảy ra. Bốn câu hỏi phân biệt lời cảnh báo chính đáng với lời doạ thay lý lẽ.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Cá trích đỏ là ngụy biện đưa vào một chuyện không trả lời câu hỏi đang bàn để mọi người rẽ sang hướng khác. Cách nhận ra, phân biệt và kéo cuộc nói chuyện về.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Tu quoque là ngụy biện gạt lời phê bình vì người nói cũng mắc lỗi đó. Khi nào chỉ ra "anh cũng thế" là đòi công bằng chính đáng, khi nào là né tránh nội dung.
Ngụy biện đánh lạc hướng
Whataboutism là đáp lời chỉ trích bằng "thế còn chuyện kia?", đem lỗi khác ra so bì để né. Phân biệt với so sánh tiêu chuẩn chính đáng và cách kéo về chủ đề.
Ngụy biện đánh tráo
Đánh tráo khái niệm là dùng một chữ với hai nghĩa trong cùng lập luận rồi lén chuyển nghĩa để tới kết luận. Dấu hiệu nhận ra, ví dụ đời thường và câu hỏi gỡ bẫy
Ngụy biện đánh tráo
No true Scotsman là sửa định nghĩa của cả nhóm để loại phản ví dụ thay vì nhận câu nói ban đầu sai. Dấu hiệu chữ "thật sự", "chân chính" và cách đáp lại.
Ngụy biện đánh tráo
Dời cột gôn là nâng yêu cầu bằng chứng mỗi khi yêu cầu cũ đã được đáp ứng để người kia không bao giờ thắng. Cách nhận ra và chốt tiêu chí ngay từ đầu.
Thiên kiến khi tranh luận
Lập luận có động cơ là khi mong muốn đi trước lý lẽ: dễ dãi với bằng chứng hợp ý, khắt khe với bằng chứng trái ý. Cách nhận ra, câu đáp lại và bài tập.
Thiên kiến khi tranh luận
Thiên kiến phía mình là dùng chuẩn dễ cho lý lẽ của mình, chuẩn khắt khe cho lý lẽ người khác. Người thông minh cũng không thoát. Dấu hiệu, cách sửa, bài tập.
Thiên kiến khi tranh luận
Hiệu ứng phản tác dụng được báo cáo năm 2010, nhưng nghiên cứu lớn sau đó thấy nó hiếm: đa số người có điều chỉnh khi được đính chính. Cách đính chính cho hiệu
Soi ngôn từ trong tin & quảng cáo
Tin thuật lại sự việc, bình luận nêu quan điểm, bài PR do doanh nghiệp trả tiền để quảng bá. Dấu hiệu nhận ra từng loại, nhất là khi bài PR khoác áo tin.
Soi ngôn từ trong tin & quảng cáo
Từ ngữ mang cảm xúc là chọn chữ đã mang sẵn phán xét để người đọc thương, giận hay khinh trước khi xét lý lẽ. Cách nhận ra bằng phép rút chữ và cách đáp lại.
Soi ngôn từ trong tin & quảng cáo
Hiệu ứng khung là khi cùng một sự thật nói theo hai cách khiến người nghe chọn khác nhau, như "đỗ 90%" và "trượt 10%". Thí nghiệm năm 1981 và cách lật khung.
Xây luận điểm & dẫn chứng
Mô hình Toulmin tách lập luận thành kết luận, dữ kiện, lý do bảo đảm, cơ sở, mức chắc chắn và ngoại lệ. Kèm cách dựng luận điểm tranh biện và bài tập có đáp án.
Xây luận điểm & dẫn chứng
Cơ chế là phần giải thích ai sẽ làm gì khác đi, vì động cơ gì, và thay đổi đó dẫn tới kết quả ra sao. Bài có bốn câu hỏi dựng cơ chế, bảng mạnh – yếu và bài tập
Xây luận điểm & dẫn chứng
Phân tích các bên liên quan là chia nhỏ những nhóm chịu tác động của đề xuất, xét từng nhóm được gì, mất gì và phản ứng ra sao. Có bảng mẫu, câu nói sẵn và bài
Phản bác & chất vấn
Phản ví dụ là một trường hợp cụ thể, kiểm chứng được, làm sai câu khái quát tuyệt đối của đối phương. Bài chỉ khi nào nó đủ, khi nào không, kèm câu mẫu và bài t
Phản bác & chất vấn
Nhượng rồi lật là thừa nhận một điểm của đối phương đúng, rồi chứng minh kể cả vậy phe mình vẫn nặng ký hơn. Bài có bốn bước, bảng nhượng đúng – hỏng và bài tập
Phản bác & chất vấn
Mâu thuẫn nội tại là khi hai điều đối phương cùng khẳng định không thể cùng đúng. Bài chỉ bốn chỗ hay gặp, cách phân biệt với căng thẳng bề ngoài và câu buộc ch
Vai trên sàn tranh biện
Thủ tướng mở trận BP: định nghĩa đề, đưa mô hình, đặt thước đo, phân vai rồi trình hai luận điểm trong bảy phút. Khung thời gian, câu mẫu và lỗi hay gặp.
Vai trên sàn tranh biện
Lãnh đạo Đối lập phải chọn chấp nhận hay bác định nghĩa, phản bác Thủ tướng, nêu lập trường và luận điểm riêng. Cách chia bảy phút, câu mẫu và bài tập.
Vai trên sàn tranh biện
Phó Thủ tướng và Phó Lãnh đạo Đối lập dựng lại luận điểm bị tấn công, phản bác phe kia và thêm một tầng phân tích mới. Khung bảy phút, câu mẫu, bài tập.
Tranh luận văn minh
Tháp bất đồng của Paul Graham (2008) xếp bảy cách phản đối, từ chửi bới, công kích cá nhân tới bác bỏ luận điểm chính. Cách nhận ra mình đang ở bậc nào.
Tranh luận văn minh
Luật Rapoport do Daniel Dennett phổ biến gồm bốn bước: nhắc lại ý người kia thật rõ, nêu chỗ đồng ý, nói điều học được, rồi mới phản bác. Câu mẫu, bài tập.
Tranh luận văn minh
Diễn giải thiện ý là chọn cách hiểu khiến người nói hợp lý nhất rồi mới đồng ý hay phản bác. Phân biệt với cả tin và người rơm, kèm ba bước, câu mẫu, bài tập.
Lịch sử tu từ học
Theo truyền thống, tu từ học ra đời ở Syracuse khi Corax và Tisias dạy dân nói trước toà đòi lại đất. Họ để lại lập luận eikos — dựa vào điều có khả năng xảy ra
Lịch sử tu từ học
Biện sĩ là thầy dạy lưu động ở Hy Lạp thế kỷ 5 TCN, thu tiền dạy nói và lập luận cho cả hai phe. Protagoras, Gorgias để lại kỹ thuật người tập tranh biện vẫn dù
Lịch sử tu từ học
Plato chê tu từ học vì nó tạo niềm tin mà không tạo hiểu biết, ví nó như nấu ăn đội lốt y học. Trong Phaedrus, ông phác ra một tu từ học thật dựa trên sự hiểu b
Huấn luyện đội tranh biện
Một mùa tập cho đội tranh biện trường học nên chia bốn chặng: nền tảng, kỹ năng theo vai, đấu tập dày và trước giải, mỗi tuần hai buổi 90 phút có mục tiêu rõ.
Huấn luyện đội tranh biện
Bài tập nói một phút: nhận chủ đề bất ngờ rồi nói liền 60 giây, không ngập ngừng, không lặp ý, không lạc đề. Cách tổ chức, các mức độ khó và cách góp ý cho ngườ
Huấn luyện đội tranh biện
Bài tập phản bác nhanh: nghe một lập luận ngắn rồi đáp trong khoảng mười giây bằng một câu có lý do. Biến kỹ thuật phản bác thành phản xạ, kèm năm biến thể luyệ